Unikatowe pocztówki.

Rogatki miejskie

Rogatka to mały parterowy albo dwukondygnacyjny budynek, stawiany przy głównym trakcie komunikacyjnym prowadzącym do miasta. Był siedzibą miejskich władz skarbowych, których zadaniem było pobieranie opłat celnych i drogowych.

Rogatki budowano na granicy miasta i stawiano je parami po obu stronach drogi. Pomiędzy nimi ustawiano zamykającą przejście ruchomą barierę. Budowanie rogatek rozpoczęto w drugiej połowie XVIII wieku, czyli w okresie większej, wychodzącej poza dawniejsze bramy miejskie, rozbudowy miast.

W roku 1817 budowniczy rządowy Jakub Kubicki przy pomocy Ludwika Mahna, który w latach 1807 - 1824 był budowniczym województwa płockiego, sporządził plan upiększenia Płocka i zaprojektował umieszczenie budynków rogatkowych u wylotów dróg prowadzących do rozszerzającego się w swym terenie miasta.

Rogatki płockie wzniesione zostały w latach 1824-27. O kierowniczej i twórczej roli Kubickiego w ich budowie decyduje porównanie z warszawskimi, których niewątpliwie był także autorem.

Płock - Zabytkowe rogatki, fot. P. Mystkowski, Wyd. Pttk

Zachowane rogatki dobrzyńskie mają kształt niewielkiej rotundy z łukowatą wnęką od tyłu. Profilowany gzyms dzieli budynki na dwie kondygnacje. Całość podzielona jest pionowo toskańskimi pilastrami i półkolumnami. Elewację frontową akcentują dwie kolumny, tworzące rodzaj portyku wejściowego.

Wiele lat temu próbowały tu szczęścia sklepiki spożywcze, przez kilka lat rogatki stały puste, a jeszcze niedawno funkcjonowała prywatna galeria sztuki.

Rogatki dobrzyńskie oglądamy na pierwszej pocztówce "Płock - zabytkowe rogatki", wydanej w 1961 roku przez Wydawnictwo PTTK według fotografii P. Mystkowskiego z połowy lat pięćdziesiątych. Pocztówka na zdjęciu niżej "Płock Klasycystyczna rogatka warszawska (XIX w.)", według fotografii Z. Lewandowskiego z 2 połowy lat sześćdziesiątych została wydana przez Biuro Wydawnicze Ruch.

Płock. Klasycystyczna rogatka warszawska (XIX w.), Biuro Wydawnicze Ruch,fot. Z. Lewandowski

Najokazalszymi z trzech zachowanych do dzisiaj, są rogatki warszawskie (wyszogrodzkie). Budynki też jednopiętrowe, ale wybudowane na planie prostokątów posiadają wzdłużne boniowanie. Joński portyk budynków składa się z czterech kolumn wspartych na cokołach.

Rogatki płońskie (fot. 3) zaprojektowane były na rzucie prostokąta. Jednokondygnacyjne budowle są tylko częściowo zachowane i nie mają już dawnego stylowego charakteru. Oba budynki zostały przerobione stosownie do potrzeb użytkowych. Na pocztówce z około 1915 roku widoczny jest wjazd na szosę płońską, prowadzącą przez teren koszar wojskowych, wówczas rosyjskich, a po odzyskaniu niepodległości polskich.

Rogatki w Płocku

Niezachowane rogatki bielskie były także założone na prostokątnym planie i ozdobione dwukolumnowym portykiem. Ich szczegółowy opis jest trudniejszy ze względu na brak odpowiednich materiałów ikonograficznych i pomiarowych.

M. Trzebiński. Płock, Rogatki Bielskie, Tow. art. wyd. Gryf w Warszawie

Podczas pobytu w Płocku w 1913 roku malarz Marian Trzebiński namalował osiem obrazów z motywami miasta. Część z nich wystawiona była w tymże roku w warszawskiej Zachęcie. Wszystkie pokazano po roku w Płocku na wystawie Płock w malarstwie. Wśród reprodukowanych później na pocztówkach Towarzystwa Wydawnictw Artystycznych "Gryf" znalazł się obraz Rogatki bielskie.1

Dom przy rogatkach bielskich. Stara fotografia.

Fotografia z około 1918 roku przedstawia dom przy rogatkach bielskich (w zbiorach PP oryginalna fotografia). Zwraca uwagę opis w Notatkach Płockich, gdzie pod reprodukcją tej samej fotografii czytamy: "Przedwojenna nawierzchnia Alej, obecnie najpiękniejszej arterii Płocka".2 Oczywiście chodzi tu o Aleję Jachowicza i dalej Kobylińskiego.

Na planie miasta Płocka sporządzonym w 1922 roku przez Kazimierza Staszewskiego zaznaczone są jeszcze Rogatki Bielskie. Był to rejon obecnego hotelu Petropol. Rogatki nie oparły się przemianom, jakie nastąpiły przez kolejne lata i dziesięciolecia z powodu planów poszerzania ulic i wytyczania nowych terenów mieszkaniowych. (LB, maj 2011)

1  Czarnecki, K.: Ikonografia Płocka. Tom I. Muzeum Mazowieckie. Płock, 1989, s.55

2  Notatki Płockie 1/2 (27/28) 1964, s.15

< poprzedni artykułkolejny artykuł >

do góry

 

Liczba wejść:

Pocztówki Płockie. Wszelkie prawa zastrzeżone.