P這ck na starych poczt闚kach. Poczt闚ki przedwojenne z P這cka.

Sk瘼e i p這cki fotograf

Sk瘼e to najstarsze sanktuarium Maryjne w diecezji p這ckiej. Pocz徠ki sanktuarium 陰cz si z pierwszymi objawieniami Matki Bo瞠j z 1490 r. Ofiarowana przez cudownie uzdrowion c鏎k kasztelana kruszwickiego figura Matki Bo瞠j obecna jest w klasztorze do dzisiaj. Od XVI wieku pocz徠kowo z okolicznych miejscowo軼i, a p騧niej ze wszystkich zak徠k闚 Polski odbywa si masowy ruch pielgrzymkowy wiernych. W 1498 roku sprowadzono do Sk瘼ego bernardyn闚, kt鏎zy rozpocz瘭i wznoszenie ko軼io豉 i klasztoru. Po鈍i璚ony w 1511 r. bernardy雟ki zesp馧 klasztorny jest najwa積iejszym i najstarszym zabytkiem Sk瘼ego. Jest te jego najwi瘯sz atrakcj turystyczn.

Z dawnych poczt闚ek z widokami Sk瘼ego znane mi s tylko te, kt鏎e mam w swoim zbiorze. W kolekcji p這ckiej znalaz造 si z tego powodu, 瞠 albo ich wydawcami s wydawcy p這ccy, albo tak jak w jednym przypadku, do kt鏎ego wr鏂 w dalszej cz窷ci artyku逝, jest to autor fotografii u篡tych do druku poczt闚ki sk瘼skiej.

Wydane nak豉dem drukarni K. Miecznikowskiego i W. St瘼czy雟kiej w P這cku dzia豉j帷ej w latach 1897-1909 poczt闚ki, a mianowicie Wn皻rze Ko軼io豉 w Sk瘼em, Grupa Dziad闚 na Odpu軼ie w Sk瘼em, dwuobrazkowa w ozdobnej winiecie i z tytu豉mi ilustracji1  na awersie Klasztor w Sk瘼em i Wjazd do Seminaryum, Dziedziniec Seminaryum dawniej klasztorny, Seminaryum Nauczycielskie w Sk瘼em to tytu造 poczt闚ek i najwi瘯sza cz窷 tej tematyki w kolekcji.

Dziedziniec Seminaryum

Karol Miecznikowski by w historii p這ckiego drukarstwa postaci szczeg鏊n. By jednym z niewielu, kt鏎zy sw鎩 zaw鏚 traktowali jako s逝瘺 obywatelsk i patriotyczn. Przyk豉dem jego dzia豉lno軼i i nastawienia by豉, jak si okaza這 skuteczna, walka z t瘼ot carskich w豉dz administracyjnych w ograniczaniu swobody drukarskiej. Miecznikowski spowodowa odwo豉nie nakazu umieszczania nazwy firmy drukarskiej na ka盥ym druku wychodz帷ym spod jego t這czni i wytargowa od gubernatora p這ckiego zgod na druki ulotne tylko w j瞛yku polskim.2  Znikni璚ie z poczt闚ek metryk i tytu堯w ilustracji w j瞛yku rosyjskim mog這 by wynikiem jego zabieg闚. Powy窺ze ma znaczenie przy opisywaniu dawnych poczt闚ek p這ckich innych wydawc闚 przez kolekcjoner闚.

Wa積y jest tak瞠 fakt, 瞠 firma Miecznikowskiego w swojej dzia豉lno軼i drukarsko-wydawniczej najcz窷ciej bra豉 na siebie funkcj nak豉dcy i wydawcy, wi璚 mog這 to dotyczy tak瞠 poczt闚ek.

Klasztor w Sk瘼em

Poczt闚ka z tytu貫m Klasztor w Sk瘼em i metryk firmy B-ci Detrych闚 w P這cku na rewersie wykonana identyczn technik i w barwie jak poczt闚ki p這ckie, jest jedyn znan mi poczt闚k sk瘼sk tego wydawnictwa. B-cia Detrychowie b璠 powraca wiele razy na 豉my stron Poczt闚ek P這ckich.

Kapliczka w Borku Kapliczka w Borku. Rewers

W dziale fotograficznym zbioru odnajduj fotografi przedstawiaj帷 grup m這dych m篹czyzn z opisem na awersie Kapliczka w Borku, inicja豉mi FG i piecz徠k na rewersie: F. Gadzali雟ki art.-malarz, P這ck. Przyznaj, 瞠 dopiero niedawno zwr鏂i貫m uwag na fakt zbyt niefrasobliwego zakwalifikowania jej przeze mnie do cz窷ci fotograficznej. Fotografia ma wszystkie cechy poczt闚ki, w tym tak瞠 nadruk producenta papieru o jego przeznaczeniu, niezale積ie od tego jaki zamiar mia jej tw鏎ca i wydawca Feliks Gadzali雟ki. "Echa P這ckie i υm篡雟kie" z grudnia 1902 roku informuj, 瞠 malarz Feliks Gadzali雟ki otworzy przy ulicy Tumskiej nowy zak豉d fotograficzny i ponawiaj w 1905 roku informacj dodaj帷, 瞠 w豉軼iciel jest artyst malarzem prowadz帷ym zak豉d artystyczno- projekcyjno-fotograficzny.3

Kazimierz Askanas w "Sztuce P這cka" opisuje Gadzali雟kiego jako malarza amatora, nie maj帷ego odpowiednich studi闚 i w zwi您ku z tym reprezentuj帷ego samorodny talent. Wprawdzie w kolejnym, trzecim poprawionym wydaniu wed逝g autora to ju 鈔edni poziom artystyczny (Akademia Sztuk Pi瘯nych w Krakowie w latach 1893-1899), ale "pozbawiony kultury artystycznej i odgrodzony od prawdziwej sztuki malarz wykonuj帷y obrazy o tre軼i religijnej oraz uderzaj帷e podobie雟twem portrety".4

Wszystko to znowu mia這 nie przedstawia wi瘯szej warto軼i artystycznej. Zastanawia wobec tego, jaki mia cel K. Askanas umieszczaj帷 w indeksie os鏏 ksi捫ki o sztuce nazwisko, a w tre軼i biogram tak miernego artysty?

Pozdrowienie ze Sk瘼ego

Odkrycie, 瞠 fotografia Gadzali雟kiego zosta豉 u篡ta w czteroobrazkowej poczt闚ce ze Sk瘼ego, by這 tylko kwesti chwili. Charakter zdj耩 sk豉nia do przypuszczenia granicz帷ego z pewno軼i, 瞠 wszystkie cztery s tego samego autorstwa. Wszak jako malarz, id帷 za askanasowymi opiniami, "wykonywa obrazy o tre軼i religijnej". Pewnie i fotografie, kt鏎e p騧niej amatorsko podkolorowywa i prezentowa jako dzie豉 malarskie. W sumie czy si to komukolwiek podoba czy nie, malarz Feliks Gadzali雟ki by p這ckim fotografem, a prawnik Kazimierz Askanas (Uniwersytet Warszawski w latach 1927-1931) p這ckim historykiem sztuki.

Pozostaje rozstrzygni璚ie co do wydawcy poczt闚ki. Nazwa i liniatura na rewersie jednoznacznie wskazuj na firm B-ci Rzepkowicz z Warszawy jako wytw鏎c poczt闚ki w podw鎩nym charakterze. Pozostaj帷 przy wydawnictwie B-ci Rzepkowicz jedynie miejscowo嗆 Sk瘼e jako temat pozwala za這篡, 瞠 nak豉dc jak w przypadku wielu poczt闚ek p這ckich mog豉 by Ksi璕arnia W. St瘼czy雟kiej i J. Murawskiej w P這cku (1910-1927). (LB, luty 2010 r.)

1  Czarnowski, A.; Morgulec, J.: Wyb鏎 termin闚 zwi您anych z kartofili. Materia造 Sesji Krajoznawczej - Zbiory poczt闚ek w kolekcjonerstwie krajoznawczym. Zamo嗆, 1988

2  Morawska, U. M.: Drukarstwo p這ckie do roku 1918. TNP. P這ck, 1984

3  Czarnecki, K.: P這ckie 篡cie artystyczne w latach 1900-1939. Muzeum Mazowieckie. P這ck, 1990

4  Askanas, K.: Sztuka P這cka. TNP. P這ck, 1974, 1985, 1991

< poprzedni artykukolejny artyku >

do g鏎y

 

Liczba wej嗆:

Poczt闚ki P這ckie. Wszelkie prawa zastrze穎ne.